جمعه 25 آبان 1397
صفحه نخست
ورود اعضا
نام کاربری
کلمه عبور
بازيابی کلمه عبور  | عضويت
 
تبلیغ 1

بازار در حکومت علوی

تاريخ:سيزدهم بهمن 1393 ساعت 00:00   |   کد : 467

بازار در حکومت علوی

یکی از ابعاد ناشناخته حکومت پربرکت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مسئله اقتصاد است. پرسش این است که هم حکومت دراین‌باره چه تدابیری داشته و هم نتیجه این تدابیر در واقعیت زندگی مردم و وضعیت اقتصادی جامعه چگونه اثر گذاشته است.

«بازار» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های جریان حیات اقتصادی هر جامعه در نظر گرفته می‌شود. ازاین‌جهت جالب خواهد بود بدانیم وضعیت بازار در حکومت علوی چگونه بوده است.

دراین‌باره، مقاله‌ زیر اثری ارزشمند و قابل‌استفاده است:

امام علی (ع) حکومت و بازار، محمدتقی نظر پور، مجله کتاب نقد، شماره ۱۹، تابستان ۱۳۸۰

این مقاله در ۵۰ صفحه (صفحات ۲۲۲ تا ۲۷۲) به بحث دراین‌باره پرداخته است.

نویسنده این مقاله ابتدا «وضعیت‌ بازار در زمان‌ حکومت‌ امیرالمؤ‌منین(ع)» را تشریح می‌کند و سپس به بحث درباره «اقدامات‌ امیرالمؤ‌منین(ع) در بازار» می‌پردازد. ایشان در این بخش به دو اقدام عملی اشاره می‌کند:

۱.     اصل‌ نظارت‌ و بازرسی‌ در بازار

۲.     اقدامات‌ عملی‌ حضرت‌ درزمینهٔ‌ اجرای‌ قوانین‌ در بازار

در بحث از اقدامات عملی امیرالمؤ‌منین علیه‌السلام، نویسنده اقدامات زیر را برمی‌شمارد:

۲.۱.         ممانعت‌ از احتکار

۲.۲.          کنترل‌ قیمت‌ها (تسعیر)

۲.۳.         کنترل‌ وزن‌

۲.۴.          ممنوع‌ نمودن‌ غیرمسلمانان‌ از صر‌افی‌ (کنترل‌ پول)

۲.۵.         برخورد باکسانی‌ که‌ حریم‌ بازار و قوانین‌ آن‌ را رعایت‌ نمی‌کنند.

۲.۶.         ممنوعیت‌ ذبح‌ حیوانات‌ مریض‌ و ناقص‌

۲.۷.         برخورد با پدیده‌های حرام ‌و نامطلوب‌ در بازار (نویسنده در این بخش از ممنوعیت ربا و نیز ممانعت‌ از فروش‌ ماهی‌ در آب‌ مرده بحث می‌کند.)

نویسنده پس‌ازاین مباحث می‌گوید که درمجموع‌ با توجه‌ به‌ضرورت‌ نظارت‌ دولت‌ اسلامی‌ بر بازار می‌توان‌ با استفاده‌ از کلمات‌ حضرت، وظایف‌ زیر را برای‌ ناظر و متولی‌ بازار در نظر داشت:

الف) ممانعت‌ از احتکار در مورد کالاهای‌ موردنیاز جامعه‌ و برخورد شدید با محتکران‌

ب) نظارت‌ بر کیفیت‌ کالاهای‌ ارائه‌شده‌ و کنترل‌ قیمت‌ها و قیمت‌گذاری‌ در صورت‌ نیاز

ج) کنتری‌ بر توزین‌ دقیق‌

د) برخورد شدید با تخلف‌ در حریم‌ بازار

ه) ممنوع‌ نمودن‌ افرادی‌ که‌ به‌ دلایل‌ مختلف‌ صلاحیت‌ ورود به‌ بازار یا ورود در شغل‌ خاصی‌ را ندارند

و) مراقبت‌ در سلامت‌ کالاهایی‌ که‌ به‌ فروش‌ می‌رود و حفظ‌ بهداشت‌ عمومی‌

ز) ممنوعیت‌ فروش‌ کالاهای‌ حرام‌ و انجام‌ معاملات‌ حرام‌

ح) رسیدگی‌ به‌ امور تجار و حل‌وفصل‌ مخاصمات‌

ط) راهنمایی‌ افراد گم‌شده‌ در بازار

ی) کمک‌ به‌ افراد ضعیف‌ و ناتوان‌ و ستاندن‌ حق‌ مظلوم‌

دکتر نظر پور سپس با توجه به مباحث علم اقتصاد، بحث جدیدی با عنوان «‌نوع‌ بازار، رقابتی‌ یا انحصاری؟» مطرح و وضعیت بازار در حکومت علوی را از این منظر بررسی می‌کند. بحث «‌تجارت‌ خارجی‌ و استفاده‌ از کالاهای‌ بیگانه» و وضعیت آن در بازار در حکومت علوی از بحث‌های دیگری است که در این مقاله مطرح می‌شود.

‌سپس نویسنده «مواعظ‌ و محدودیت‌های‌ اخلاقی‌ در بازار» در کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام را چنین برمی‌شمارد:   

۱.     غرق‌ شدن‌ در بازار و امور دنیایی‌

۲.     آسان‌ گرفتن‌ معامله‌ و قناعت‌ به‌ سود کمتر

۳.     سوگند نخوردن‌ در معاملات‌

۴.     خرید از کسی‌ که‌ انسان‌ را نمی‌شناسد (عدم‌ بهره‌ از رانت)

۵.     چانه‌ زدن‌ برای‌ خریدار

ایشان در انتها درباره روایات‌ تقبیح‌ بازار در کلام حضرت و طریق‌ جمع‌ این روایات را بررسی می‌کند.

‌ایشان در پایان مقاله، نکاتی را به‌عنوان جمع‌بندی‌ مطرح می‌کند که برخی از آن‌ها چنین است:

- ازآنجاکه‌ امیرالمؤ‌منین(ع) رهبری‌ جامعه‌ را در دوران‌ حکومت‌ خویش‌ بر عهده‌ داشت، چگونگی‌ برخورد حضرت‌ با نقش‌آفرینان‌ اصلی‌ بازار می‌تواند الگوی‌ شایسته‌ای‌ برای‌ برخورد با بازار در جامعه‌ اسلامی‌ باشد.

- بازارها از ابتدا تشکیل‌ حکومت‌ اسلامی‌ در مدینه‌ توسط‌ پیامبر اکرم(ص) تحت‌ نظارت‌ و مراقبت‌ بود و این‌ رویه‌ در زمان‌ حضرت‌ با توجه‌ به‌ مشغله‌های‌ فراوان‌ ایشان‌ و متناسب‌ با گستردگی‌ و تنوع‌ بازارها استمرار یافت‌ ازاین‌رو می‌توان‌ نظارت‌ بر فعالیت‌ بازار را یک‌ اصل‌ کلیدی‌ و جزء وظایف‌ اصلی‌ دولت‌ اسلامی‌ دانست. ناظر بر بازار موظف‌ است‌ ضمن‌ نصیحت‌ و ارشاد سازنده‌ و بیان‌ احکام‌ الهی، با هر اقدامی‌ که‌ کارکرد صحیح‌ بازار را به‌ مخاطره‌ می‌اندازد، مقابله‌ نماید.
دولت‌ اسلامی‌ با نظارت‌ ویژه‌ای‌ که‌ بر عملکرد بازار دارد مجالی‌ برای‌ شکل‌گیری‌ انحصارات‌ به‌ شکل‌های‌ گوناگون‌ آن، باقی‌ نمی‌گذارد و ساختار بازار اسلامی‌ را با مسامحه‌ می‌توان‌ شبیه‌ بازار رقابت‌ کامل‌ دانست.

- گرچه‌ در بازار اسلامی‌ فروش‌ کالاهای‌ بیگانه‌ ممنوعیتی‌ ندارد. اما بازار نیز نباید به‌گونه‌ای‌ باشد که‌ به‌جای‌ رونق‌ اقتصادی‌ در درون‌ جامعه‌ اسلامی‌ موجبات‌ رونق‌ اقتصادی‌ کشورهای‌ بیگانه‌ را فراهم‌ آورد. خصوصاً‌ اگر کالاهای‌ بیگانه‌ عرضه‌شده‌ در بازار به‌گونه‌ای‌ باشد که‌ اقتدار و عزت‌ و فرهنگ‌ اسلامی‌ را تهدید نماید.

- گرفتن‌ سود در بازار اسلامی‌ بی‌تردید رواست‌ اما بازار نباید هرگز به‌ مکانی‌ برای‌ سودپرستی‌ و نفع پرستی‌ بی‌حدوحصر عده‌ای‌ مبدل‌ گردد.

- حاکم‌ جامعه‌ اسلامی‌ در تصمیم‌گیری‌ها باید مصالح‌ عموم‌ مردم‌ را لحاظ‌ نماید و مطابق‌ آن‌ برنامه‌ریزی‌ نماید. ازاین‌رو ضروری‌ است‌ حکومت‌ اسلامی‌ در هر عصری‌ در راستای‌ تحقق‌بخشی‌ مصالح‌ عمومی‌ متناسب‌ با شرایط‌ جامعه، کارکردهای‌ ویژه‌ای‌ در بازار از خود بروز داده‌ و درمجموع‌ رفاه‌ جامعه‌ را از این‌ طریق‌ حداکثر نماند.

 

Share

آدرس ايميل شما:  
آدرس ايميل دريافت کنندگان