جمعه 25 آبان 1397
صفحه نخست
ورود اعضا
نام کاربری
کلمه عبور
بازيابی کلمه عبور  | عضويت
 
تبلیغ 1

پیش نشست دوم همایش بین المللی حکومت علوی، به همت دانشگاه مفيد و با همکاری مرکز تحقيقات امام علی(ع) و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سالن اندیشه این پژوهشگاه برگزار شد.

تاريخ:پنجم اسفند 1393 ساعت 00:00   |   کد : 478

پیش نشست دوم همایش بین المللی حکومت علوی، به همت دانشگاه مفید و با همکاری مرکز تحقیقات امام علی(ع) و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سالن اندیشه این پژوهشگاه برگزار شد.

دکتر صادق آیینه وند، رییس پژوهشگاه علوم انسانی در آغاز نشست «تمدن اسلامی از منظر امام علی(ع)» با بیان اینکه هر دینی دارای سه مولفه جهاد، معرفت شناسی و تمدن سازی است، اظهار کرد: ارزش هر حرکت اجتماعی و دینی به تمدن سازی آن است زیرا تمدن، خدمت به انسانیت و بشریت است و ادیان الهی معمولا انسانی فکر می کنند، عقلانی می اندیشند و معرفت را گسترش می دهند.

دکتر سید سعید جلالی، دبیر پیش نشست این همایش، بحث تمدن را متعلق به دوره جدید و مدرن دانست و گفت: استفاده از اصطلاح تمدن به این معنا نیست که معادل نداشته باشد، در تاریخ معادل داشته است اما در دوره جدید به شکلی در قالب بندی آن کوشیدند. ادیان، کنشی حداقلی درباره تمدن ها دارند، اما عمده ادیان کاملا در خود هستند و اصولا به خود، رابطه خود با امت و صنف دینداران می اندیشند. در مورد مسیحیت هم در ابتدا همینطور است بنابراین تمدنی که با نام مسیحیت شکل می گیرد که ارتباط فکری با حضرت مسیح ندارد اما در اسلام کاملا عکس است.

او با بیان اینکه مهمترین تربیت یافته این مکتب، امام علی(ع) است، اظهار کرد: حکمت متعالیه و فلسفه ایرانی و اسلامی سخت متاثر از امام علی(ع) است. عرفان اسلامی بدون معناست اگر نام امام علی از آن برداشته شود. در مطالعه اندیشه های سیاسی امام علی مشاهده می شود که این مرد بزرگ، تئوری سیاسی داشته، می اندیشیده و عرضه می کرده است.

جلالی با اشاره به تفاوت میان دانش و بینش، تصریح کرد: دانش بدون بینش ارزشی ندارد. بینش به معنای آگاهی درونی و باطنی است که در نگاه امام علی(ع) مشاهده می شود. نگاه امام علی(ع) نسبت به تمدن هم همین گونه است. خطاب امام اول شیعیان در اکثر خطبه ها، انسان است و نه مومن و دیندار. امام علی، معلمی برای بشریت است و نه یک مکتب و مسلک خاص. از این روست که امام علی(ع) مطالعه می کند و آثار گذشتگان را مورد توجه قرار می دهد. نکات بسیاری در مورد امام علی(ع) وجود دارد که باید مورد توجه قرار می گرفت، اما نشده است.

همچنین حجت الاسلام والمسلمین دکتر سعید رهایی، معاون آموزشی و عضو هیات علمی گروه حقوق دانشگاه مفید با اشاره به موضوع صحبت یعنی «تمدن اسلامی در منظر امام علی(ع)» گفت: وقتی از تمدن اسلامی صحبت می شود، تنها نمی توان به احکام، معارف و آنچه از اسلام در مکتوبات منعکس شده است، اکتفا کرد. چرا که تمدن، بروز و ظهور هدفمند و ساختارمند در صحنه زندگی جمعی است. اسلام زمانی می تواند مدعی باشد که دارای تمدن است که در زندگی جمعی با هدف، ساختار و قواعد ویژه ای حضور داشته باشد. حضوری با درک واقعیت ها با برنامه ای برای همزیستی با خود و دیگران و برنامه ای برای زندگی آینده؛ بنابراین نمی توان از تمدن یاد کرد، مگر اینکه به حکومت و شیوه حکومت و قواعد و قوانین حاکم بر روابط مردم، روابط حاکمان و مردم و این ملت با ملت های دیگر توجه شود.

او ادامه داد: علی بن ابیطالب(ع) در فرصت اندکی که در دست داشت تا اسلام را در صحنه عمل معرفی کند و تمدن اسلامی را رقم زند، دورانی است که علی بن ابیطالب در عمل متصدی حکومت بوده است. غیر از معنویات، جهاد و همراهی علی(ع) در کنار پیامبر برای تحقق اسلام و مبارزه با شرک، آن بخش از زندگی علی(ع) ویژگی اوست که رابطه فرقه های مختلف اسلامی را ترسیم می کند. علی بن ابی طالب(ع) در دورانی به حکومت رسیده است که اسلامی که علی از پیامبر شناخته و در نظر داشته است، دچار انحراف شده است. بر این اساس علی بن ابی طالب باید این مردم را به آنچه پیامبر می گفته است، بازگردند.

رهایی با تاکید بر اینکه تئوری کلی ای که علی(ع) پیروی می کند و بر مبنای آن جهان، والی و مردم را می شناسد و قواعد را استنباط و عمل می کند، توحید است، گفت: توحیدی که وقتی در صحنه عملی بروز پیدا می کند، سیره رسول الله مصداق آن خواهد بود. برای شناخت امام علی(ع) از هر صحنه و برخورد به توحید و سیره پیامبر می رسیم. در جامعه ای که صداها و خواسته ها متفاوت است و هر کسی به نام اسلام یا قرابت با پیامبر(ص) شیوه ای را ابراز می کند، علی(ع) باید تئوری ای را ارائه دهد که بتواند توحید و رسالت را حفظ و همزیستی را تضمین کند و از عدالت فاصله نگیرد.

او تصریح کرد: عملکرد امام علی(ع) در مدت 5 سال می تواند تفسیری از آیات شریفه حجرات در باب « انما المومنون إِخوة...» باشد که مسلمانان با هم برادرند و اگر اختلافی بین آنها رخ داد، آن را اصلاح می کنند. به نظر می رسد این آیه، قاعده مدار و اصل قرآنی است. علی(ع) در عرض پنج سال این آیه را تحقق بخشید. امام علی(ع) در نامه خود به مالک اشتر، چهار موضوع اقتصاد، امنیت، نبرد داخلی و بین المللی با عنوان جهاد، اصلاح بین عباد و عمارالبلاد یعنی آبادانی و پیشرفت را مطرح می کند. در جایی دیگر از همین نامه 3 نکته حق مداری، عدالت گستری و جلب رضایت مردم برای مالک ذکر می کنند که در درجه اول اهمیت قرار دارند.

رهایی با اشاره به بیست دستوری که به تازگی از سوی حضرت آیت الله سیستانی برای نبرد با داعش صادرشده است، گفت: در بندهای متعددی از این شیوه نامه بسیار عالی، آیت الله سیستانی به سیره علی بن ابی طالب(ع) تمسک می کند. تعبیر او این است که این سیره، امروز اجماع مسلمانان را به همراه دارد. بدون حکومت علی(ع) و در صورت مورد مطالعه و اجرا قرار نگرفتن معیارهایی که علی(ع) برای حکومت و همزیستی با هم و دیگران ترسیم کرده است، نمی توان مدعی داشتن تمدن اسلامی بود.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر مجید رضایی، مدیر گروه معارف قرآن و عضو هیات علمی دانشگاه مفید موضوع بحث را موضوعی گسترده خواند و اظهار کرد: این پرسش مطرح است که آیا می توان گفت وظیفه اصلی دین، تمدن سازی است یا خیر؟ طبق آیه «...لیقوم الناس بالقسط» شاید این برداشت شود که ساخت تمدن ،کار مردمی است که تحت تربیت دین قرار می گیرند و اصلی ترین وظیفه دین، ارسال رسل است که خاصه در اختیار خداست. اگر امری بخواهد در خارج از ذهن، به نام دین و منتسب به خدا شکل بگیرد، مردم اصلی ترین رکن آن هستند و در این زمینه آنها باید اقدام کنند.

او با تاکید بر اینکه بدون مردم، این امر شکل نمی گیرد، گفت: یکی از ابعاد تمدن، علم و معرفت است. بحث جهاد و اقدام برای پیاده سازی و پیشبرد صحیح اهدافی که در علم و معرفت شکل می گیرد، مرحله ای از کار است که شاید تمدن سازی حاصل این دو و بخشی باشد که رخ می دهد. تمدن های شکل گرفته در طول تاریخ و مناطق مختلف، محصولی را ایجاد کرده اند که مباحث علمی، ساخت و ساز و آبادی و مباحث مربوط به مردم در آن وجود دارد. شاید تفاوت اساسی این تمدن ها بخش معرفتی و جنبه شناختی باشد. تمدن ها جهات مختلفی دارند که باید همه آنها را در نظر گرفت. امام علی(ع) تقریبا 53 سال سرباز یک اسلام و پیامبر بود. تلاش های شخصیتی ایشان فراوان بوده است. عمده صحبت های امام علی(ع) مربوط به دوره حکومت ایشان است که فرصتی اجتماعی برای او به وجود آمد.

رضایی یک بعد مهم در شکل گیری تمدن را حوزه اقتصاد دانست و افزود: جملات امیرالمومنین(ع) در این مورد نیز از ماندگارترین اموری است که در تاریخ آمده است. به همین دلیل است که افرادی که به دنبال این امور هستند سعی می کنند به آنچه ایشان فرموده است، برسند. امیرالمومنین(ع) در نامه به مالک اشتر اصناف را به هفت گروه تقسیم کرده اند. سفرش های عالی ایشان در این نامه در مباحث اقتصادی بسیار مورد توجه است. ابن خلدون مواردی از اینها را به عنوان اینکه چرا تمدن ها از پا در می آیند و چرا یک تمدن شکل می گیرد و رونق پیدا می کند، بر رابطه مردم و دولت در بخش اقتصاد تاکید می کند. مواردی را ذکر می کند که اگر دولت یا حاکم در زمینه مباحث اقتصاد به طور شخصی وارد شود و محیط بازار را برای خود امن و برای دیگر مردم ناامن کند، با آثاری که دارد، باعث نابودی جامعه می شود.

او با تاکید بر اینکه یکی از پایه های تمدن، سیستم اقتصادی فعال و پویاست، گفت: نامه امام به مالک اشتر ولو به نام غیر از امیرالمومنین(ع) مورد توجه حکام قرار گرفته است. رگه های آنچه ابن خلدون با بسط و شرح بسیار عالمانه ای مطرح کرده است، در نامه امام به مالک اشتر وجود دارد. رییس جمهور آمریکا، ریگان، در سخنرانی ای که روی یک بعد مالیاتی این قضیه تاکید کرد، گفت که ما هم مثل ابن خلدون، آن فیلسوف مسلمان، چنین می اندیشیم که اگر بخواهیم در مساله مالیات ها زیاده روی کنیم، از بخش تولید، حمایت مناسب نداشته باشیم یا مالیات را کاهش دهیم، بخش خصوصی از پا در می آید و اقتصاد نابود می شود. نکاتی که امام علی(ع) در مورد نحوه گرفتن مالیات در نامه به مالک اشتر داشته اند تا این حد در قرون مختلف، تاثیرگذاری داشته است.

رضایی بیان کرد: اصل عمده جنبه تمدن سازی در اسلام به این باز می گردد که آن مردم تربیت شوند و رابطه نیکویی با مدیریت جامعه پیدا کنند، تا تحت تعلیم و تربیتی که شکل می گیرد و دینی و مبتنی بر آزادی و رضایت است، بتواند تمدن خوبی را ایجاد کنند. ممکن است بخش هایی از آن در طول تاریخ ایجاد شده باشد و نیاز به تلاش های بیشتری در این زمینه باشد.

دکتر علی اصغر پورعزت، عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز با بیان اینکه ترجیح این است که زمانی که در باب سخن اهل بیت(ع) سخن می گوییم از واژه حکم، رویکرد، سنت یا رویه استفاده شود تا تئوری، به موضوع «ساخت واقعیت آینده و تمدن سازی به روایت امام علی(ع)» پرداخت و گفت: سیر تمدن سازی انسان ها به شدت متاثر از سازه های زبانی است؛ به ویژه آن دسته از سازه های زبانی که در ساحات بین الاذهانی متداول می شوند و ترویج می یابند. یکی از دشمنان امام علی به امام توهین می کند اما می گوید که من بلاغت و فصاحت را از آنجا آموختم که شصت خطبه از خطبه های ایشان را حفظ کردم. به این معنا که زیبایی کلام امام، او را تحت تاثیر قرار می دهد.

او با اشاره به اینکه زبان عرب به شدت تحت تاثیر امام علی(ع) قرار می گیرد، اظهار کرد: واژه ها و گزاره هایی که او ابداع می کند، رایج و تبدیل به ضرب المثل می شود. انسان تحت تاثیر واژگانی که بر او مسلط می شود، تحلیل می کند. تمدن آینده محصول بازتولید مستمر سازه های زبانی مسلط است. اینکه گفته می شود به طور مستمر ذکر بگویید، از این جهت است که ذهن تحت تاثیر ذکر، زبان و ساخته های زبانی قرار می گیرد و تمدن، حاصل این سازه های زبانی است که بین ما رایج می شود. تمدن ما پایدارترین اثر وجودی ماست.

پورعزت با بیان اینکه ترویج خرد و اخلاق در نهج البلاغه وجه بسیار تامل برانگیزی دارد، اظهار کرد: واژه های خرد و اخلاق، مبانی دانش حکمرانی اسلامی به شیوه اصیل شیعه هستند. خرد(عقل) و اخلاق(زیبایی) به عنوان دو سازه هم افزا قرار می گیرند. دو مولفه اساسی برای معرفی تمدن مهدوی هم خرد و زیبایی است. هر چه نازیبا و نابخردانه است، از ساحت حکومت مهدوی به دور است. توسعه و ترویج زبان خردپرور و اخلاق مدار از ویژگی های مورد توجه در مورد حضرت علی(ع) است.

او با ارائه مثالی در زمینه شیوع منطق علوی در بافت دانش امروز، به ضرب المثل عربی در کتاب امپراطوری واژه اشاره کرد و گفت: در آنجا گفته شده است که قدرت انسان به خرد و زبان اوست. کلام، شبیه بعضی اشارت های امام علی(ع) است. مثال دیگر در این زمینه جمله ایست که دقیقا و عینا به انگلیسی در کتاب سازمان و سازمان دهی اسکات و دیویس به نام قول مشهور آمده است. به طور قطع موارد فراوان دیگری وجود دارد.

پورعزت با اشاره به این انگاره ذهنی که «اگر چهارده معصوم، اروپایی بودند، اکنون جهان چگونه بود؟» اظهار کرد: این اشاره به تقصیری است که ما در حوزه و دانشگاه به گردن گرفته ایم. در حقیقت ما بیشتر خود را معرفی کرده ایم و نه علی(ع) را. در پرده ماندن زیبایی های اهل بیت(ع) به دلیل زشتی های ماست. حکومت آرمانی ما سنت اهل بیت(ع) در حکومتداری است. ابتدا باید بتوان آن را تبیین و سپس انشالله در اعمال و سازه های حکومتی و خط مشی متجلی کرد. حکومت در خور جامعه اسلامی معرفی حکومت عدل و رحمت گستر و ساخت جامعه خردمند و اخلاقی است.

او با تاکید بر اینکه الزامات حیات آرمانی، زبان خرد و اخلاق و گفتمان عدل است، گفت: روایت جامعه عدل در حکمرانی امام علی بزرگترین پشتوانه ما برای رسیدن به چنین جامعه ای است.

در ادامه نشست، حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی شاه آبادی، دبیر همایش بین المللی حکومت علوی با ارائه توضیحاتی در مورد این همایش تصریح کرد: سه طبقه همواره به بشریت نوید سعادت داده اند؛ سلاطین که دروغ    می گفتند، فلاسفه که ناتوان بودند و انبیا که صادق و توانمند بودند.

او تصریح کرد: این همایش شروع یک حرکت مستمر حداقل پنج ساله خواهد بود و این را باید گام اولی از گام های پیاپی قرار داد. در مورد خود حکومت امیرالمومنین(ع) در منابع ما بسیار کم کار شده است و می توان گفت موضوع بسیار بکری است. از رویکرد دیگر ما نیاز به این الگو داریم. با چندین سال حکومتی که بر ما می گذرد، هنوز جنبه های پنهان حکومتی حضرت فراوان است.

شاه آبادی با اشاره به گفته آیت الله استادی در یکی از جلسات پیش نشست همین همایش که «ما گزاره های دقیق از حکومت حضرت نداریم؛ باید کار کنید، این گزاره را استخراج کنید به عنوان قاعده های مسلطی که برای حکومتداری بتوان به آنها تمسک کرد» گفت: وقتی چنین شخصیتی در چنین جمعی علمی استمداد می طلبد، نشان می دهد که چقدر جای کار وجود دارد.

Share

آدرس ايميل شما:  
آدرس ايميل دريافت کنندگان